İş sağlığı ve güvenliği gündemi, yalnızca iş kazalarını önleme ve fiziksel riskleri kontrol altında tutma ekseninden çıkıyor. Yayımlanan küresel araştırmalar; psikososyal riskler, aşırı sıcaklar, iklim değişikliği, yapay zeka, otomasyon ve dijital çalışma modellerinin de işyerlerinde yeni güvenlik ve sağlık başlıkları oluşturduğunu ortaya koyuyor. Türkiye’de ise mevzuat, denetim, güvenlik kültürü ve dijitalleşme alanındaki çalışmalar İSG’nin dönüşen yapısına uyum sağlamaya odaklanıyor.
İş sağlığı ve güvenliği (İSG), iş kazalarını önleme ve fiziksel riskleri kontrol altında tutmanın ötesine geçerek psikososyal riskler, iklim değişikliği, yapay zeka, otomasyon ve dijital çalışma modellerini de kapsayan daha geniş bir alana dönüşüyor. Küresel araştırmalar, çalışan sağlığı ve güvenliğinin bütüncül, veri odaklı ve önleyici yaklaşımlarla ele alınması gerektiğini ortaya koyuyor.
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) verilerine göre her yıl yaklaşık 2,93 milyon çalışan iş kaynaklı faktörler nedeniyle hayatını kaybederken, 395 milyon çalışan ölümcül olmayan iş yaralanması geçiriyor. Dünya genelinde 2,4 milyardan fazla çalışan aşırı sıcaklara maruz kalıyor. ILO’nun 2024-2030 İş Sağlığı ve Güvenliği Küresel Stratejisi de ulusal İSG sistemlerinin güçlendirilmesini, işyerlerinde yönetim sistemlerinin geliştirilmesini ve önleyici yaklaşımın yaygınlaştırılmasını önceliklendiriyor.
Psikososyal riskler öne çıkıyor
İş yükü, çalışma saatleri, görev tanımlarının netliği, çalışanların özerkliği ve yönetim uygulamaları, İSG’nin önemli bileşenleri arasında yer alıyor. ILO’nun 2026 tarihli raporuna göre psikososyal risk faktörleri yılda 840 binden fazla ölüm ve yaklaşık 45 milyon engelliliğe ayarlanmış yaşam yılı kaybıyla ilişkilendiriliyor. Bu tablo, fiziksel güvenliğin yanı sıra çalışanların psikolojik ve ergonomik koşullarının da değerlendirilmesini gerekli kılıyor.
İklim ve dijitalleşme yeni riskler getiriyor
EU-OSHA’nın 2025 OSH Pulse araştırmasına göre Avrupa Birliği’ndeki çalışanların yüzde 33’ü en az bir iklim kaynaklı risk faktörüne maruz kalıyor. Aşırı sıcaklar ve kötü hava kalitesi, özellikle açık alanlarda ve fiziksel çalışma yoğunluğu yüksek sektörlerde ön plana çıkıyor. Çalışma saatlerinin düzenlenmesi, molaların artırılması ve çalışanların bilgilendirilmesi riskleri azaltmaya yönelik önlemler arasında bulunuyor.
Yapay zeka, robotik, giyilebilir teknolojiler ve akıllı izleme sistemleri ise tehlikeli işlerin otomasyona aktarılması ve risklerin gerçek zamanlı izlenmesi gibi olanaklar sunuyor. Bununla birlikte insan-robot etkileşimi, sistem arızaları, ergonomik sorunlar, algoritmik iş yükü ve dijital gözetim yeni risk alanları oluşturuyor. EU-OSHA araştırmasında çalışanların yüzde 27’si dijital teknolojilerin görev veya vardiya dağıtımında, yüzde 25’i ise çalışma ve davranışlarının izlenmesinde kullanıldığını belirtiyor.
Türkiye’de geleneksel riskler gündemdeki yerini koruyor
Türkiye’de Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı; makine güvenliği, kapalı alanlarda çalışma, LOTO/EKED uygulamaları, iş ekipmanları ve dijital İSG içerikleri üzerine çalışmalar yürütüyor. Yapay zekanın İSG süreçlerine entegrasyonu ve sensör tabanlı izleme sistemleri de gündemde bulunuyor.
Öte yandan inşaat sektöründe yüksekten düşme, toplu koruma önlemleri ve iş güvenliği uygulamaları önemini koruyor. Yeni risklerin ortaya çıkması, sahadaki temel güvenlik sorunlarını ortadan kaldırmıyor. Küresel ve ulusal çalışmalar, işletmelerin fiziksel tehlikelerden psikososyal etkilere ve dijitalleşmenin sonuçlarına kadar tüm riskleri birlikte değerlendiren, sürekli izlenen ve önlemeye odaklanan bir İSG yönetimi benimsemesi gerektiğine işaret ediyor.
