Avrupa Birliği, tekstil sektöründe artan ürün israfını azaltmak ve döngüsel ekonomiyi desteklemek amacıyla yeni bir düzenlemeyi hayata geçirdi. Yeni uygulamayla birlikte belirli ölçeğin üzerindeki şirketlerin, satışı gerçekleşmeyen kıyafet, ayakkabı ve aksesuarları doğrudan imha etmesinin önüne geçilecek.
Moda sektöründe her yıl milyonlarca yeni ürün tüketiciyle buluşurken, satılamayan stoklar uzun süredir önemli bir çevresel sorun olarak değerlendiriliyor. Özellikle fazla stokların marka değerini koruma amacıyla yakılması veya yok edilmesi, tekstil endüstrisinin sürdürülebilirlik tartışmalarındaki başlıca başlıklardan biri haline gelmişti.
Avrupa Birliği’nin Sürdürülebilir Ürünler için Eko-Tasarım Yönetmeliği (ESPR) kapsamında yürürlüğe giren yeni düzenleme, büyük ölçekli şirketleri kapsıyor. Buna göre 250’den fazla çalışanı bulunan ve yıllık cirosu 50 milyon Euro’yu aşan firmalar, satılamayan tekstil ürünlerini imha etmek yerine yeniden değerlendirme yöntemlerine yönelmek zorunda olacak.
Satılmayan ürünler yeniden ekonomiye kazandırılacak
Yeni düzenleme kapsamında şirketlerden, ellerinde kalan ürünleri mümkün olduğunca kullanımda tutmaları bekleniyor. Markalar; indirim kampanyaları, farklı pazarlarda satış, bağış, tamir, yenileme ve yeniden kullanım gibi alternatif yöntemlerle stoklarını değerlendirecek.
Ürünlerin imha edilmesi ise yalnızca sınırlı ve gerekçelendirilmiş durumlarda mümkün olabilecek. İnsan sağlığı açısından risk taşıyan, sahte olduğu tespit edilen veya ciddi şekilde hasar gören ürünler belirli şartlar altında imha edilebilecek.
Bu kapsamda imha işlemi gerçekleştiren şirketlerin, hangi ürünleri hangi gerekçeyle imha ettiğini kayıt altına alması ve düzenli olarak raporlaması gerekecek. Firmalar, denetim süreçleri için ilgili belgeleri en az beş yıl boyunca saklamakla yükümlü olacak.
İade edilen ürünler de sektörün önemli gündemlerinden biri
Avrupa Birliği’nde tekstil atıklarının oluşmasında yalnızca fazla üretim değil, online alışveriş kaynaklı iadeler de etkili oluyor. İnternet üzerinden satın alınan moda ürünlerinin önemli bir bölümü çeşitli nedenlerle geri gönderilirken, bu ürünlerin tamamı yeniden satış sürecine dahil edilemiyor.
Avrupa Komisyonu, satılmayan tekstil ürünlerinin çöpe gitmesi veya yakılmasıyla birlikte yalnızca ürünlerin değil; üretimde kullanılan su, enerji, ham madde ve lojistik kaynaklarının da kaybedildiğine dikkat çekiyor.
Düzenlemenin kapsamı genişleyecek
Yeni uygulama ilk aşamada büyük şirketleri kapsarken, ilerleyen dönemde daha fazla işletmeyi içine alacak. Avrupa Birliği planına göre 2030 yılından itibaren orta ölçekli işletmelerin de benzer yükümlülüklere tabi olması bekleniyor.
Küçük işletmeler ise mevcut düzenleme kapsamında belirli istisnalardan yararlanacak. Üye ülkeler, uygulamanın takibini ulusal denetim mekanizmaları aracılığıyla gerçekleştirecek.
Moda ve perakende sektöründe önemli bir dönüşüm başlatması beklenen düzenleme, markaları yalnızca üretim süreçlerinde değil; stok yönetimi, lojistik, satış stratejileri ve sürdürülebilirlik politikalarında da yeni modeller geliştirmeye yönlendirecek.
