Ana içeriğe atla

playpark

 

TÜRK HUKUKUNDA BAYİLİK VE BAYİLİK SÖZLEŞMESİ NEDİR?

10.10.2018 - 16:16

Bayilik ve bayilik sözleşmesi mevcut hukuk düzenlerinin hemen hemen hiç birinde kanunda düzenlenmemiştir.
Bayi kelimesi köken olarak Osmanlıcada “satım” anlamına gelen “bey” kelimesinden gelmekte olup kelime anlamıyla, malvarlığına giren ve başkalarına devredilebilen bir hakkı veya malı satan kimse, dükkân veya kuruluş anlamına gelmektedir.
Bayilik sözleşmesi ise kanunda düzenlenmeyen atipik/isimsiz sözleşmelerdendir. Taraflar sözleşme hükümlerini serbestçe kararlaştırırlar.
Bayilik sözleşmesinde; üretici malların tamamını veya bir kısmını belirli bir bölgede satmak üzere bayiye göndermeyi, buna karşılık bayi de üreticinin dağıtım ağına dâhil olarak sözleşme konusu mal veya hizmeti kendi adına ve hesabına satmak ve bu mal ile hizmetlerin sürümünü arttıracak faaliyetlerde bulunmak yükümlülüğünü üstlenir.
Ayrıca bayi,  gerçekleştireceği satış neticesinde, taraflarca anlaşılan oran üzerinden belirlenecek kâr payı bedelini de üreticiye ödemekle yükümlüdür.

BAYİLİK SÖZLEŞMESİ SÜREKLİ BORÇ DOĞURAN BİR SÖZLEŞMEDİR
Verilen tanımlardan da anlaşılacağı gibi, bayilik sözleşmesinin özellikleri taraflar arasında kurulan sözleşmenin sürekli borç doğuran bir sözleşme olması, bu sözleşmenin çerçeve niteliği taşıması, bayinin kendi adına ve hesabına hareket etmesi, üreticinin dağıtım ağı ile bütünleşmesi ve sürümü arttırıcı faaliyetlerde bulunmasıdır.
Yukarıda da belirttiğimiz gibi bayilik sözleşmesi sürekli borç doğuran bir sözleşmedir. Yani, her iki taraf da bu ilişkinin aniden ortadan kalkmayacağına dair güven duymalıdır. Sözleşmenin sürekli nitelik arz etmesi nedeni ile taraflar arasındaki ilişki güvene dayanmalıdır. 
Mal verme borcu, malların sürümünü arttırma borcu, tarafların karşılıklı menfaatleri koruma borçları, sözleşmeye süreklilik vermektedir. 
Bu süre belirli veya belirsiz olabilir. Uygulamada çoğunlukla bayilik sözleşmeleri en az bir yıl için akdedilmektedir. Sözleşmenin bir yıl için akdedilmesi sözleşmenin sürekli olma niteliğini ortadan kaldırmaz.
Belirli süreli bir bayilik sözleşmesi sürenin dolmasıyla, kural olarak kendiliğinden sona erecek, belirsiz süreli bir bayilik sözleşmesi söz konusu ise sözleşme olağan fesih yoluyla sona erdirilebilecektir.

BAYİ KENDİ ADINA VE HESABINA HAREKET EDER
Bayi, sözleşme konusu malları kendi adına ve hesabına, rizikosu kendine ait olmak üzere satar. Bu unsur bayinin mali yönden bağımız olduğunu gösterir ve onu acente ve komisyondan ayırır.
Bayi, üreticinin bir temsilcisi veya onun bir çalışanı değildir. Sözleşmede bu yönde bir hüküm bulunmasa da bayinin kendi ad ve hesabına hareket etmesi esastır, bu nedenle de üreticinin temsilcisi olması söz konusu değildir.
Üreticiyi bir bayilik sözleşmesi yapmaya iten etkenlerin başında bayinin kendi ad ve hesabına hareket etmesi ve risklerin onun üstünde olması gelmektedir. Üretici, kendi içerisinde bir yapılanmaya gitmek yerine rizikoyu üstlenecek bayiyi tercih etmekte ve böylelikle dağıtım ve satış masraflarından kaçınmaktadır.
Firmaların, asıl üretici veya ithalatçı firmadan bayilik alabilmeleri için belli bir miktarda teminat yatırmaları gerekebilir.
Asıl firmanın, bayileri denetleme yetkisi de bulunmaktadır. Bayiler malın daha fazla tanıtımı için kendi bölgeleri ile sınırlı olmak üzere alt bayilikler de tanıyabilirler. 
Asıl firma, bayilerini kendi iç hesaplarını yapma konusunda serbest bırakır. Her bayi kendi pazarlama politikasını kendisi kararlaştırabilir. Ancak bayiler her yılsonunda asıl firmaya veya bağlı oldukları asıl bayilere hesap vermek zorundadırlar.

BAYİLİK SÖZLEŞMESİ ŞEKLE TABİ MİDİR?
Bayilik sözleşmesi, kanunda düzenlenen bir sözleşme olmadığından herhangi bir şekil şartı da öngörülmemiştir. Ancak ispat açısından asıl firma ile bayiler arasında yapılacak sözleşme yazılı şekilde yapılmalıdır. 
Bayilik sözleşmesi imzalayan firmaya, asıl firma veya ana bayi tarafından bayiliği gösteren bir yetki belgesi verilmektedir. Bu belge müşterilerin kolayca görebileceği bir yere asılmalıdır.

BAYİLİK SÖZLEŞMESİNDE ÜRETİCİNİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ 
1. Teslim Yükümlülüğü: Bu sözleşme gereği üretici taraf bayiye mal teslim etmek, bayi de bu malları bedelini ödeyerek satın almak ve üçüncü kişilere satmak suretiyle sürümü artırmak yükümlülüğündedir.
2. Sadakat Yükümlülüğü: Bayilik sözleşmesinde, üretici ile bayi arasındaki ilişki, taraflar arasında özel bir güven ilişkisi kurar. Bu da sadakat borcunu doğurur.
Tarafların arasındaki güven ilişkisi sonucu üretici, bayiyi desteklemek, yardım etmek, faaliyetlerini kolaylaştırmak ile yükümlüdür.
3. Destekleme Yükümlülüğü: Destekleme yükümlülüğü, reklam veya eğitim şeklinde, bayilik sözleşmesinin konusuna göre farklılık gösterebilecektir. 
4. Sözleşme Bölgesinde Satış Yapmama Yükümlülüğü: Bayiye münhasır satış hakkı tanınan bayilik sözleşmelerinde üretici kural olarak, sözleşme konusu malları sözleşme bölgesinde doğrudan doğruya satamaz ve bu sözleşme bölgesine başka dağıtıcılar yerleştiremez.

BAYİLİK SÖZLEŞMESİNDE BAYİNİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ
1. Sözleşme konusu malları satın alma yükü:
Bayiye münhasır satış hakkı tanınmamış bile olsa, sözleşmenin amacı malların sürümünün artırılmasıdır. Bu nedenle bayinin satın alma yükümlülüğü her hâlükârda söz konusudur.
2. Asgari alım yükümlülüğü:
Bayiyi sürümü arttırma konusunda gayretli bir çalışmaya teşvik etmesi bakımından,
üreticinin ise mallarının önceden üretimini planlayabilmesi bakımından gereklidir.
3. Sürümü arttırma yükümlülüğü:
Dekorasyon, malların sunum şekli, malların reklamının yapılması, fuar ve kampanyalara katılım gibi faaliyetler bayi tarafından yerine getirilmelidirler. 

BAYİLİK SÖZLEŞMESİ NASIL SONA ERER?
Bayilik sözleşmesi;
1. Sözleşmenin belirli süreli olması halinde sürenin sona ermesi ile 
2. Taraflardan birinin ölümü ile iflası veya fiil ehliyetinin kaybı ile kendiliğinden
3. Hukuki işlem ile sona erer.

BAYİLİK SÖZLEŞMESİ HUKUKİ İŞLEM İLE NASIL SONA ERER ?
1. Sözleşmenin İkale Yoluyla Sona Ermesi: 
Henüz bütün borçlar sona ermemişken, tarafların borç ilişkisini sona erdirmek için anlaşmasına “ikale” denir. Bayilik sözleşmesinde taraflar, ikale anlaşması ile aralarındaki sözleşmeden doğan alacaklarından ve borçlarından karşılıklı olarak vazgeçebilirler.
2. Sözleşmenin İptali:
Bayilik sözleşmesi, genel hükümler uyarınca irade bozuklukları sebebiyle iptal edilebilir.
3. Sözleşmenin Olağanüstü Fesih ile / Haklı Sebeple Sona Ermesi
Taraflar arasındaki hukuki ilişki çekilmez hale geldiğinde, tarafların yükümlülüklerini yerine getirmemeleri durumunda sözleşme haklı sebep ile feshedilebilir.

BAYİLİK SÖZLEŞMESİ VE FRANCHISE SÖZLEŞMESİ ARASINDAKİ FARKLILIKLAR NELERDİR?
Bayilik ve franchise sözleşmeleri hukuki nitelik itibarıyla birbirlerine benzer özellikler taşısa ve ticari hayatta zaman zaman birbirleriyle karıştırılsa da her iki sözleşmenin getirdiği sistem, uygulamada oldukça net bir biçimde farkını hissettirmektedir.
Sistem olarak franchising; belirli özelliklere haiz, marka değeri taşıyan, know how’a sahip firmanın markasını, işletme adını, ticari teknik bilgi, becerisini ve sistemini, belirli süre, koşul ve sınırlar içinde, anlaşma ile bedeli karşılığında kullanmak üzere bağımsız yatırımcılarla paylaştığı uzun vadeli ve sürekli bir iş ortaklığıdır.  

FARKLILIKLAR:
Franchise sözleşmelerinde, franchise alan sözleşmeye konu iş için kendi adını veya tanıtıcı işaretlerini kullanamayacak olup franchise verene ait marka, işletme adı gibi tanıtıcı işaretleri kullanmakla yükümlüdür ve franchise verene bu isim haklarının kullanımı dolayısı ile bir ücret de öder. 
Franchise alan ulusal reklam ve tanıtım kampanyalarına mali olarak katılır.
Franchise işletmeler gerek işyerinin görüntü ve dekorasyonu olarak, gerekse işletmecilik prensipleri açısından birbirinin tıpatıp aynısıdır.
Bayilik sözleşmelerinde ise kural olarak, bayi kapısına kendi adını asar, üreticinin markasının veya adının yanına kendi işletme adını veya markasını ekleyebilir. Ancak bunun yanında bayiye, üreticinin markasını veya tanıtıcı işaretlerini kullanma hakkı verilmeyebilir.
Bayi bu kullanım için hiçbir ücret ödemeyeceği gibi bayiden franchise sözleşmelerine konu olan giriş bedeli ve reklam katkı payı da istenmez.
Bayi bağımsızdır, oysa franchise alanın bağımsız karar verebileceği konular çok daha sınırlıdır.
Bayi seçiminde, bayinin sahip olduğu dükkân veya iş yeri, bayinin mali gücü gibi kriterler önem kazanırken, franchisee seçiminde şahsın kişisel özellikleri ve iş tecrübesi ön plana çıkar.

r4y

playpark

Yukarı